Autorka: Izabela Skórka

Redakcja: Magdalena Binkowska

Korekta: Katarzyna Zioła-Zemczak

Projekt graficzny okładki: Studio KARANDASZ

eBook: Atelier Du Châteaux

Elementy graficzne: Shutterstock

Zdjęcia: Sonia Rokicka

Redaktor prowadząca: Natalia Ostapkowicz

Kierownik redakcji: Agnieszka Górecka

© Copyright by Izabela Skórka

© Copyright for this edition by Wydawnictwo Pascal

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana lub

przekazywana w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody wydawcy, z wyjątkiem

recenzentów, którzy mogą przytoczyć krótkie fragmenty tekstu.

Bielsko-Biała 2023

Wydawnictwo Pascal sp. z o.o.

ul. Zapora 25

43-382 Bielsko-Biała

tel. 338282828, fax 338282829

pascal@pascal.pl, www.pascal.pl

ISBN 978-83-8317-230-9

Spis treści

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

Przedmowa

O autorce

Kiedy zacząć pielęgnować skórę?

Skinimalism: dlaczego minimalizm w pielęgnacji może być bardzo skutecznym rozwiązaniem?

INCI (nie) kłamie, czyli czego dowiesz się ze składu?

Why SPF should be your BFF, czyli dlaczego warto zaprzyjaźnić się z kremami z filtrem

Double cleansing, czyli podwójne oczyszczanie moim sposobem

BHL – bariera hydrolipidowa skóry i jej niezwykła rola w utrzymaniu pięknego wyglądu

Slugging plus kilka trików na wykorzystanie wazeliny

Oil-free, komedogenność i aknegenność – ważne pojęcia dla skór problematycznych

Alkohol w kosmetykach i nie tylko – czy szkodzi skórze?

Antyoksydacja, inflammaging i teorie dotyczące starzenia się skóry

Złuszczanie – jak to robić efektywnie i bezpiecznie?

Wszystko, co musisz wiedzieć o kwasach

Wszystko, co musisz wiedzieć o retinoidach

Wszystko, co musisz wiedzieć o witaminie C

Oily skin – sposoby na przetłuszczającą się skórę i rozszerzone pory

Naczynka i rumień – jakie składniki są pomocne w pielęgnacji skóry z tym problemem?

Łączenie substancji aktywnych – jak to robić z głową i bez podrażnień?

Leczenie dermatologiczne trądziku – jak je łączyć z kosmetykami?

Body acne & strawberry skin – czyli zmiany trądzikowe (i nie tylko) na różnych częściach ciała

Acne-friendly make-up, czyli tajniki makijażu dla skóry z niedoskonałościami

Przebarwienia po trądziku – jak sobie z nimi radzić?

Cykl miesiączkowy i zmiany na skórze

Pielęgnacja okolic oka

Face yoga i masaże twarzy – jak mogą zmienić twoją skórę, a nawet… życie!

Największe mity kosmetyczne i… oszustwa producentów kosmetyków!

Triki na efektywną pielęgnację przez cztery pory roku

Kosmetyki DIY – czyli NIE rób tego sam w domu

Podziękowania

Dziękuję ci za wsparcie mojej twórczości poprzez kupno tej książki! Mam nadzieję, że pomoże ci ona zdobyć nową wiedzę o pielęgnacji, uporządkować tę, którą już masz, a może wznieść ją na NEXT LEVEL!

Chcę, by wsparcie zataczało koło, dlatego część zysków ze sprzedaży książki przeznaczę na cele charytatywne.

O autorce

Nazywam się Izabela Skórka i jestem (jeszcze) studentką medycyny. Od kiedy pamiętam, fascynowała mnie skóra i jej funkcjonowanie. Już od lat szkolnych wiedziałam, że chcę zostać lekarką i poświęcić życie pomocy innym, szczególnie w kontekście ich problemów z cerą. Myślę, że złożyło się na to wiele rzeczy. Jako nastolatka miałam ogromny problem z doborem właściwych kosmetyków, a także z trądzikiem. Wiem, co oznaczają kłopoty ze skórą i jej pielęgnacją! Postanowiłam wyjść temu naprzeciw i sprawić, by mniej osób miało te same zmartwienia. Spędzanie godzin między półkami w drogerii i ciągłą frustrację związaną ze stanem skóry postanowiłam przekuć w zrozumienie potrzeb swojej cery i zadowolenie z działania stosowanych produktów. I udało mi się! Moje media społecznościowe – @blindsapphire na Instagramie oraz TikToku – śledzą setki tysięcy osób, które korzystają z zamieszczanych tam porad. Wiele z nich odkryło własną drogę ku zdrowej skórze. Mam nadzieję, że po przeczytaniu tej książki i tobie się to uda!

A o czym w niej piszę? Nie znajdziesz tu porad podyktowanych wyłącznie tym, co sprawdza się u mnie. Każda skóra jest inna i potrzebuje indywidualnych wskazówek. Aby były jak najbardziej rzetelne i obiektywne, wszelkie informacje zostały podane w prosty sposób, jednak w oparciu o fakty i badania naukowe. W życiu i pielęgnacji szkoda czasu na mity. Zatem jeśli chcesz wznieść swoją pielęgnację na NEXT LEVEL, zapraszam do lektury.

Kiedy zacząć pielęgnować skórę?

Nigdy nie jest ani za wcześnie, ani za późno, by zacząć pielęgnować skórę, jednak w każdym wieku w pielęgnacji potrzeba czegoś innego, aby zachować zdrowie największego narządu naszego organizmu.

Okres niemowlęcy i wczesnego dzieciństwa (0–5 lat)

To czas, gdy pielęgnacja powinna być minimalna. Nie należy stosować ogromnej ilości kosmetyków. Wystarczy, że zadbamy o podstawowe sposoby utrzymania higieny – delikatne mycie i ewentualne używanie kremów lub balsamów nawilżających, jeśli skóra tego potrzebuje. Szczególnie istotny jest okres niemowlęcy, czyli od narodzin do ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia. Wówczas podchodzimy do pielęgnacji zupełnie minimalistycznie, ograniczamy użycie kosmetyków, a wychodząc na spacery – zarówno latem, jak i zimą – zabezpieczamy skórę malucha przede wszystkim innymi sposobami. Po pierwsze, zapobiegamy nadmiernej ekspozycji na czynniki zewnętrzne, czyli nie udajemy się z dzieckiem w upał na plażę, a podczas mrozów unikamy długich wycieczek. Po drugie, chronimy skórę dziecka przed promieniami UV za pomocą parasolek, budek do wózków, ubranek z filtrem UPF. W zimie stawiamy na odpowiednie ubranka, kocyki i zadaszenie wózka. W przypadku starszych dzieci, które mają za sobą okres niemowlęcy, warto włączyć do pielęgnacji kremy z filtrem SPF. Powinny się one jednak różnić konsystencją – zimą wybierajmy cięższe, bardziej otulające kosmetyki, a latem lżejsze, które nie będą obciążać skóry. Zwracajmy też uwagę na oznaczenia – te przeznaczone dla dziecka powinny być odpowiednio opisane przez producenta i przebadane pod kątem bezpieczeństwa do użytku na skórze najmłodszych.

Okres przed dojrzewaniem (6–11 lat)

W tym okresie można powoli wprowadzać minimalistyczną, ale regularną rutynę pielęgnacyjną. Dbamy o nawyk codziennego oczyszczania skóry u dzieci, a także powoli wprowadzamy nawilżanie skóry (np. w postaci lekkiego kremu) do rutyny pielęgnacyjnej. Co do ochrony przeciwsłonecznej i zimowej, przeciw mrozom – zasady pozostają takie same, jak opisałam we wcześniejszym akapicie. Warto nadal dbać o minimalizm kosmetyczny, aby nie stymulować skóry nadmierną ilością produktów i składników w nich zawartych, co mogłoby doprowadzić do podrażnień czy trądziku kosmetycznego. Co do oznaczeń na kosmetykach – nie trzeba już szukać jakichś specjalnych na opakowaniu produktu, ponieważ skóra w tym wieku jest znacznie mniej wrażliwa niż u małych dzieci.

Okres dojrzewania (12–18 lat)

Okres dojrzewania to kolejne odkrywanie kosmetyków, często tych do makijażu. W tym czasie należy zadbać o nawyk codziennego dwuetapowego oczyszczania (o nim w kolejnych rozdziałach), a także o dobrej jakości kosmetyki do makijażu. Nie muszą być drogie, jednak warto weryfikować źródła zakupu. Podróbki znanych marek i kosmetyki sprzedawane na różnego rodzaju straganach, poza drogeriami, niosą ryzyko uczuleń i niepożądanych reakcji skórnych. Czas dorastania to także burza hormonów, wywołująca pierwsze objawy trądziku. W wielu wypadkach wystarczy odpowiednio ukierunkować pielęgnację, aby zredukować zmiany, jednak w części przypadków niezbędne będzie leczenie dermatologiczne. Nie warto odwlekać go w czasie, gdyż szybciej rozpoczęte, przekłada się na szybsze efekty i mniejsze ryzyko blizn potrądzikowych. Niezależnie od występowania problemów skórnych, nawilżanie dostosowane do potrzeb skóry powinno być codziennością w tym wieku.

Okres młodej dorosłości (19–25 lat)

To czas, w którym powoli zaczynamy się zastanawiać nad pielęgnacją przeciwzmarszczkową i tak naprawdę nic nie stoi na przeszkodzie, aby zacząć jej używać. Skóra nie przyzwyczai się do kosmetyków i nie będzie przez to wyglądać gorzej wraz z wiekiem, jak głoszą mity kosmetyczne. Jeśli już w młodej dorosłości zdecydujemy się na pielęgnację przeciwstarzeniową, to będziemy działać głównie profilaktycznie, dzięki czemu objawy starzenia będą w przyszłości mniej widoczne w porównaniu z brakiem takiej pielęgnacji! Kluczowe składowe, wspierające profilaktykę przedwczesnego starzenia się w tym wieku, to: intensywne nawilżanie, antyoksydacja plus codzienna fotoochrona.

Okres początku procesów starzenia się skóry (26–39 lat)

Po 25. roku życia w naszej skórze rozpoczynają się procesy degradacji kolagenu, przez co traci ona stopniowo swój młody wygląd. Jest to najlepszy czas na włączenie retinoidów, aby zmniejszać nasilenie objawów starzenia (więcej o tym w dalszej części książki). Podtrzymywanie pielęgnacji nawilżającej, bogatej w antyoksydanty i codzienną fotoochronę to także ważny filar dbania o skórę w tym wieku. Dodatkowo możemy zacząć korzystać ze stymulujących zabiegów kosmetologicznych i z medycyny estetycznej, jeśli zależy nam na intensywniejszym działaniu. Utrwalanie się pierwszych zmarszczek mimicznych można wówczas zatrzymać poprzez regularne zabiegi z użyciem toksyny botulinowej. Należy jednak pamiętać, że to niekoniecznie wiek, a raczej wyjściowy stan skóry stanowi wskazanie do określonych zabiegów, dlatego jeśli rozważasz ich włączenie, uprzednio umów się na konsultację ze specjalistą.

Okres dojrzałości skóry i intensywniejszego starzenia (40+)

Jeśli we wcześniejszych latach dbaliśmy o wymienione nawyki pielęgnacyjne, to skóra dojrzała jest odpowiednio zadbana i jedyne, czego jej trzeba, to ich podtrzymanie. Po 40. roku życia skóra może wymagać silniejszego nawilżania, a tej potrzeby nie można ignorować. Dobre nawilżenie to pierwszy krok do jej świetlistego i jędrnego wyglądu, niski poziom nawilżenia przekłada się bowiem na suchość i większą widoczność zmarszczek. Jeśli zależy nam na redukcji objawów starzenia, to w grę wchodzą także przeróżne zabiegi. Umiejętnie dobrane przez specjalistę, są w stanie znacznie poprawić wygląd skóry. Skutecznym rozwiązaniem przy bardziej zaawansowanych objawach starzenia są m.in. laseroterapia, radiofrekwencja mikroigłowa czy głębokie peelingi. Ponownie jednak powtórzę, że nie sam wiek, a stan skóry stanowi wskazanie do określonego zabiegu. Nie traktuj więc tych informacji jako skrojonych na miarę porad zabiegowych, a raczej jako ogólną wiedzę.

Choć najlepiej zacząć dbać o skórę tak szybko, jak to możliwe, to tak naprawdę nigdy nie będzie za późno, aby zacząć to robić, jeśli wcześniej nie byliśmy tym zainteresowani, nie mieliśmy możliwości czy środków. Zawsze jest dobry czas, by zadbać o swoją cerę i niezależnie od tego, w jakim wieku zaczynamy to robić, nie powinniśmy mieć żadnych wyrzutów sumienia. Mam nadzieję, że ta książka pomoże ci dokonać zmian lub ulepszeń w swojej pielęgnacji niezależnie od tego, na jakim etapie życia jesteś!

Skinimalism: dlaczego minimalizm w pielęgnacji może być bardzo skutecznym rozwiązaniem?

Kosmetyki, duuuużo kosmetyków! Kto tego nie lubi? Ja również mam ich naprawdę sporo i czasami czuję, że trochę za dużo, choć ich testowanie to, jakby nie patrzeć, moja praca. Nadmiar produktów do pielęgnacji może być jednak przytłaczający, a im ich więcej, tym trudniej ocenić ich realne działanie. Szacuje się, że kobiety używają codziennie średnio ok. 16 różnych produktów kosmetycznych. Każdy z nich zawiera w sobie przeróżne składniki, a to oznacza, że co dnia fundujemy skórze koktajl wielu substancji, nie zawsze ze sobą współgrających (o ich łączeniu znajdziesz osobny rozdział). Niektóre skóry znoszą to bez problemu, jednak są i takie, które będą źle reagować, gdy dostaną za dużo.

Jaki jest bezpieczny limit kosmetyków w codziennej pielęgnacji? Nie da się tego jednoznacznie określić. Każda skóra może reagować indywidualnie na przeróżne kombinacje, myślę jednak, że zdecydowanie lepiej postawić na jakość, a nie na ilość. Dobrze skomponowany kosmetyk może mieć działanie wielokierunkowe, a jednocześnie nie zawsze będzie to drogi produkt – po prostu świadomie dobrany do specyfiki naszej cery.

Minimalistyczna pielęgnacja sprawdza się szczególnie w przypadku skór wrażliwych, ponieważ ogranicza ewentualne reakcje pomiędzy kosmetykami i pozwala zachować pewną spójność w dbaniu o skórę, czyli stosowanie tych samych substancji aktywnych. Regularność jest z kolei bardzo ważna, jeśli chcemy uzyskać określone efekty. Poniżej znajdziesz tabelkę z uśrednionymi wartościami czasu, jaki jest potrzebny, by zauważyć działanie kosmetyków z różnymi substancjami aktywnymi.

kwas askorbinowy – działanie ujednolicające koloryt

4–6 tygodni

niacynamid – działanie regulujące produkcję łoju

2–6 tygodni

retinol – redukcja głębokości zmarszczek

3–6 miesięcy

kwas salicylowy – redukcja zaskórników

od 2 tygodni do 3 miesięcy

kwas azelainowy – redukcja niedoskonałości

od 4 tygodni do 6 miesięcy

tiamidol – redukcja przebarwień

ok. 8 tygodni

kwas hialuronowy – nawilżanie

zwiększenie nawilżenia już po 15 minutach (i wraz z regularnym stosowaniem)

Minimalizm w pielęgnacji może być właściwy także w przypadku skór skłonnych do trądziku. Im mniej warstw i im lżejsza pielęgnacja, tym mniejsze ryzyko powstawania zaskórników.

Dodatkowo podczas ewentualnego leczenia dermatologicznego trądziku, z racji większego uwrażliwienia skóry, bardzo ważne jest ograniczenie alergenów kosmetycznych czy po prostu substancji potencjalnie drażniących. Co ciekawe, większa liczba produktów i składników w pielęgnacji może działać na skórę prozapalnie, co utrudnia gojenie zmian, wzmaga zaczerwienienie czy powoduje pieczenie.

Kto jeszcze skorzysta na rutynie pielęgnacyjnej ograniczonej do minimum? Wszystkie osoby, które nie chcą spędzać przed lustrem dużo czasu i nie lubią specjalnie się zastanawiać nad kosmetykami. Choć to pewne uproszczenie, to w tym przypadku statystycznie większą grupę stanowią mężczyźni. Nie każdy musi odczuwać wielką przyjemność z nakładania wielu kosmetyków. Dla niektórych przyjemne będzie minimalistyczne, podstawowe, niezajmujące wiele czasu dbanie o skórę. I to jest jak najbardziej okej! Styl życia także warunkuje nasze wybory pielęgnacyjne.

No dobrze, ale co tak właściwie mam na myśli, mówiąc o minimalizmie? Ile minimalnie kosmetyków powinniśmy używać? Jestem zwolenniczką wolności w pielęgnacji – nie będę ci narzucać, że koniecznie musisz wdrożyć do swojej pielęgnacji wszystkie te kroki. Jeśli jednak zależy ci na zdrowym, optymalnym funkcjonowaniu skóry, to minimalna pielęgnacja będzie składać się z:

produktu do demakijażu (do zmycia makijażu i/lub wodoodpornego kremu z filtrem),

produktu do mycia twarzy,

kremu nawilżającego,

kremu z filtrem SPF.

Te filary to zupełny minimalizm – czyli dbanie o oczyszczenie skóry, właściwe nawilżenie i ochrona przed promieniowaniem, które wpływa na skórę uszkadzająco. Używamy ich w następujący sposób:

Rano:

oczyszczanie twarzy produktem do mycia,

nałożenie kremu nawilżającego (opcjonalnie),

nałożenie kremu z filtrem SPF.

Wieczorem:

demakijaż,

oczyszczanie twarzy produktem do mycia,

nałożenie kremu nawilżającego.

Niektóre źródła podają, że w każdej pielęgnacji niezbędny jest tonik, badania naukowe pokazują jednak, że jego użycie nie jest konieczne, aby zachować zdrową skórę. Tonik powinien być stosowany na umytą twarz w celu wyrównania pH. Okazuje się jednak, że skóra sama potrafi je wyrównywać i już po ok. 30 minutach wraca ono do właściwych wartości. Nie uważam zatem, aby używanie toniku wyłącznie w tym celu miało sens. Nie musisz tego robić, jeśli jednak chcesz, to poszukaj takiego, który będzie miał dodatkowo działanie łagodzące, nawilżające lub złuszczające i redukujące niedoskonałości – np. dzięki zawartości kwasów. To od razu przemyca do pielęgnacji dodatkową wartość!

Serum także nie jest krokiem obowiązkowym. To NEXT LEVEL w pielęgnacji, który nakładamy na czystą skórę po umyciu i/lub tonizacji, a przed nałożeniem kremu. Sera są zwykle produktami o większym stężeniu substancji aktywnych i koncentrują się na działaniu na określone potrzeby skóry. Często mają lekką, lejącą lub żelową konsystencję. Jeśli tak jest, to koniecznie wymagają pokrycia kremem, aby nie powodowały odwodnienia skóry wraz z odparowywaniem wody z jej powierzchni. Z kremu można zrezygnować na korzyść samego serum, jeśli nasza skóra nie ma silnej potrzeby nawilżenia, a produkt ma konsystencję olejkową lub emulsyjną i pozostawia na skórze odżywczą ochronną warstwę. Jeśli mamy do czynienia z serum z retinoidami czy kwasami w składzie, po nałożeniu warto dać im chwilę na samodzielne działanie, zanim nałożymy na nie krem. Optymalnie będzie to 5–10 minut w przypadku kwasów i 15–30 minut w przypadku retinoidów.

Peelingi i maseczki – czy to must have w pielęgnacji? Należy do tematu podejść rozsądnie. W normalnych warunkach nasz naskórek ulega delikatnemu złuszczaniu, choćby podczas wycierania skóry ręcznikiem po umyciu, a kosmetyki, jakich używamy, coraz częściej zawierają dodatek kwasów złuszczających (więcej o samym złuszczaniu przeczytasz w poświęconym mu rozdziale). Zarówno peelingi, jak i maseczki to dodatkowe czynności pielęgnacyjne, które powinny być dobrane do specyfiki skóry i aktualnej rutyny kosmetycznej. Jakie korzyści mogą płynąć z ich stosowania? Wydobycie naturalnego blasku, redukcja suchych skórek, zwiększenie nawilżenia czy lepsze napięcie i wygładzenie skóry. Należy jednak zwracać uwagę na częstotliwość. Zbyt częste złuszczanie naskórka peelingami i oczyszczanie maskami prowadzi do naruszenia bariery ochronnej. Sugeruję, by wykonywać peeling najwyżej raz na 1–2 tygodnie. Jeśli chodzi o maseczki: częstotliwość nakładania tych oczyszczających pozostaje taka sama jak w przypadku peelingów, a w kwestii masek nawilżających nie ma przeciwwskazań, aby stosować je tak często, jak tylko mamy ochotę, jeśli tylko skóra to toleruje i widocznie na tym korzysta.

Wracając do tematu przewodniego rozdziału, czyli #skinimalismu – zbudowanie dobrej podstawy pielęgnacji to nadrzędny cel dbania o skórę. Reszta jest naprawdę opcjonalna. Redukcja liczby stosowanych kosmetyków niesie często nie tylko efekt prozdrowotny dla naszej skóry, lecz również jest lepsza dla naszego portfela. Pomaga w zarządzaniu wydatkami i mądrym gospodarowaniu produktami. Znacznie lepiej zużyć aktualnie używany kosmetyk do końca, zanim otworzymy kolejny.

Pamiętaj jednak, żeby obserwować swoją skórę. Jeśli dany kosmetyk ci nie pasuje, wymień go na inny.

Jakie objawy są podpowiedzią, że produkt nie jest odpowiedni?

nieustające długie szczypanie po nałożeniu kosmetyku (dopuszczalne jest tylko chwilowe, wraz z ewentualnym zaczerwienieniem, jeśli stosujesz kosmetyk z kwasami lub retinoidami),

wysyp nowych niedoskonałości,

nasilające się zaczerwienienie skóry,

silne ściągnięcie skóry.

Nie musisz od razu wyrzucać kosmetyku, który nie sprawdził się do twarzy. Spróbuj poniższych metod na wykorzystanie go do końca:

żel do twarzy możesz zużyć do mycia ciała,

olejek lub inny produkt do demakijażu świetnie się nada do mycia gąbeczki do podkładu,

krem do twarzy zużyj na kolana, łokcie lub stopy.

INCI (nie) kłamie, czyli czego dowiesz się ze składu?

Zwolennicy czytania składu kosmetyków od deski do deski mówią, że INCI nie kłamie. Ja mam jednak inne podejście i uważam, że nie wszystkiego możemy się dowiedzieć ze składu. W tym rozdziale opowiem o ograniczeniach, które za to odpowiadają.

INCI – International Nomenclature of Cosmetic Ingredients: system nazewnictwa składników kosmetycznych ustalony według prawa obowiązującego w Unii Europejskiej. Komponenty w nim zapisane są angielskimi nazwami i są uszeregowane od substancji o najwyższym stężeniu po tę występującą w kosmetyku w najniższym stężeniu.

Stężenia substancji a INCI

Substancje zawarte w kosmetyku są uwzględnione w INCI według stężenia: im składnik jest dalej na liście, tym jego stężenie jest mniejsze. W pewien sposób może to obrazować, jakie ilości substancji aktywnych znajdziemy w produkcie, jednak nie warto się tym ograniczać. Wiele z nich działa już w niskich stężeniach i ich obecność na końcu składu nie oznacza, że produkt jest bezwartościowy. Podobnie w drugą stronę – nie wszystkie substancje na początku składu, nawet te potencjalnie drażniące, będą źle wpływać na skórę. Wiele zależy od formuły produktu i indywidualnych preferencji skóry.

A co z ujawnionymi stężeniami?

W moim odczuciu trend na ujawnianie stężeń popularnych substancji aktywnych (np. jasne określenia na opakowaniu kosmetyku w stylu „10% niacynamidu”) stał się zbyt powszechny i ma swoje ciemne strony. Konsumenci coraz częściej nie chcą kupować kosmetyków, na opakowaniach których nie ma informacji o stężeniu składników – chociażby retinolu. To pułapka prowadząca często do rezygnacji z wartościowych produktów bez informacji o stężeniu substancji i celowania w te z wyższym stężeniem, co najczęściej jest bardzo szkodliwe dla skóry i owocuje podrażnieniami oraz zaburzoną barierą ochronną naskórka. Przy zakupie kosmetyku nie sugeruj się wyłącznie wysokością stężenia interesującej cię substancji!

„Kontrowersyjne substancje” – czy skreślają kosmetyk?

Każdy składnik w kosmetyku ma ograniczenia: może mieć w całej formule takie stężenie, jakie zostało uznane za bezpieczne podczas badań. Co równie ważne, te normy ustalane są w taki sposób, aby nawet wielokrotne używanie w ciągu jednego dnia kosmetyku lub kilku kosmetyków z danym składnikiem było nadal bezpieczne dla naszego zdrowia. Pewne substancje ciągle jednak są uważane za kontrowersyjne i szkodliwe, choć takie wnioski są formułowane w błędny sposób.

Znasz powiedzenie Paracelsusa: „Wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną. To dawka czyni truciznę”? Idealnie pasuje do kosmetyków! Substancje uznawane za toksyczne czy szkodliwe dla człowieka przez niektórych beauty influencerów to m.in. parabeny, phenoxyethanol czy glikole. W kosmetykach pełnią funkcję pomocniczą i często występują w naprawdę niskich ułamkach stężeń (np. 0,01%), tymczasem porównuje się ich działanie w kosmetykach do oddziaływania w stężeniu 100% i podawania ich doustnie zwierzętom podczas testów. Na tej podstawie nie można stwierdzić, że dana substancja jest szkodliwa – nikt z nas przecież nie zjada kosmetyków, tylko nakłada je na skórę, która stanowi ogromną barierę w kwestii przepuszczalności dla różnych substancji, a ponadto sama ma zdolność do metabolizowania wszelkich niekorzystnych związków. O porównywaniu działania 100% stężonej, czystej substancji do jej rozcieńczenia do 0,01% nawet nie będę wspominać – to chyba jasne, że tak ogromna zmiana stężenia mocno rzutuje także na samo działanie składnika.

W mojej opinii, a także według aktualnych badań naukowych, nie ma sensu unikać kosmetyku ze względu na „kontrowersyjny składnik”. Nie ma rzetelnych danych wskazujących na to, że nawet wielokrotne używanie w ciągu dnia kosmetyków zawierających jakąś „kontrowersyjną” substancję stanowi realne zagrożenie dla zdrowia. Ostateczna decyzja należy jednak do ciebie.

Jaki skład jest dobry, a jaki zły? Czy cena gra rolę?

Nie uważam, aby istniało coś takiego jak zły skład kosmetyku. Są po prostu kosmetyki dobre i słabe jakościowo, warte i niewarte swojej ceny. Nie zależy to od samego składu i użytych substancji syntetycznych czy naturalnych, ponieważ nie tylko pochodzenie składników warunkuje jakość kosmetyku. Liczy się jeszcze jego skuteczność, komfort użytkowania czy takie parametry jak chociażby pH. Ważną kwestią, wpływającą również na cenę i jakość, są badania prowadzone nad produktem, które stanowią dla producentów niemałe koszty. Zwykle są one wykonywane przez większe marki, zwłaszcza jeśli mówimy o wartościowych badaniach klinicznych na ludzkiej skórze. Na ich podstawie nie tylko określa się efekty stosowania kosmetyku, lecz często także dokonuje się ważnych odkryć dla całej dermatologii i kosmetologii.

Mój sposób na czytanie INCI

Według mnie najsensowniejszym rozwiązaniem jest czytanie składu kosmetyku właściwie tylko po to, by znaleźć w nim określone substancje, które nas interesują lub których chcemy unikać, nie ze względu na ich toksyczność, lecz raczej podrażnienia czy ewentualne reakcje alergiczne. Na przykład posiadacze skóry naczyniowej i wrażliwej powinni uważnie podchodzić do kosmetyków z zawartością alkoholu denaturowanego, kwasu glikolowego czy mentolu. Nie zawsze ich dodatek sprawi, że kosmetyk źle zadziała na taki typ skóry, jednak jest to jakaś wskazówka, by bardziej świadomie wybierać produkty w trakcie zakupów. Z kolei te substancje, których pożądamy, będą nam pośrednio mówiły, jakie działanie może mieć kosmetyk i czy pomoże zaspokoić potrzeby naszej skóry.

Czego nie dowiesz się z INCI?

Składy kosmetyków niestety mają wiele ograniczeń, których nie sposób przeskoczyć. Już tak proste informacje, jak samo pochodzenie substancji, są często niemożliwe do rozszyfrowania. Przykładem jest np. gliceryna – silny humektant o świetnych właściwościach nawilżających. Może być syntetyczna lub roślinna, a w zapisie INCI znajdziesz ją zawsze pod nazwą glycerin. Również stężenia trudno odgadnąć wyłącznie poprzez czytanie składu. Producent może je oczywiście zdradzić na opakowaniu kosmetyku, ale nie ma takiego obowiązku. To samo dotyczy użytych opatentowanych kompleksów aktywnych czy technologii, jakie zostały zastosowane w trakcie tworzenia produktu. Nie traktuj zatem INCI jak wyroczni, a jedynie jako pomoc w kosmetycznych decyzjach zakupowych.

Oprócz składu kosmetyku, warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną rzecz – datę ważności! Zapewne robiąc zakupy spożywcze, koncentrujesz się na tym, aby wkładać do koszyka wyłącznie świeże produkty, którymi się nie zatrujesz. Twoja skóra również potrzebuje kosmetyków z odpowiednią datą ważności. Po jej przekroczeniu w masie kosmetycznej mogą rozwijać się szkodliwe drobnoustroje, mające zdolność wywoływania niepożądanych reakcji skórnych.

Jak rozszyfrować datę ważności kosmetyku?

Zwykle kosmetyk jest zdatny do użycia przez 3–5 lat od produkcji. Oznacza to, że może stać w domu nieotwarty przez kilka, a nawet kilkanaście miesięcy, i nic się z nim nie stanie (jeśli tylko odpowiednio go przechowujemy). Data maksymalnej przydatności jest zawsze umieszczona na opakowaniu i wygląda podobnie do tej, którą znajdziesz na produktach spożywczych.

Jest jednak jeszcze charakterystyczny symbol słoiczka z otwartym wieczkiem i najczęściej określeniem 3M/6M/12M/24M – te liczby oznaczają zdatność produktu do użycia po jego otwarciu; jest to tzw. termin PAO – Period After Opening, wskazujący, po jakim czasie od otwarcia powinniśmy wyrzucić kosmetyk, nawet jeśli nie udało nam się go zużyć do końca. Należy jednak pamiętać, że w przypadku kosmetyków o krótkiej dacie ważności, to data maksymalnej przydatności jest ważniejsza niż PAO i nią należy się kierować.

Oto przykład: Data maksymalnej ważności kosmetyku to 12.12.2012. Kasia kupiła go 11.12.2012, myśląc, że ma na jego zużycie kolejne 12 miesięcy, ponieważ symbol PAO wynosił 12M. Niestety, przeterminował się już po miesiącu i należało go wyrzucić, zgodnie z datą maksymalnej przydatności. Kupując kosmetyki w mocno obniżonych cenach, pamiętaj o tej kwestii! Czasami da się zużyć produkt w krótkim czasie, jednak zawsze należy się zastanowić, czy w naszej aktualnej pielęgnacji jest na niego czas i miejsce. W przeciwnym razie może się okazać, że używamy wielu kosmetyków po dacie ważności i to jedna z przyczyn gorszej kondycji naszej skóry, a także podrażnień i problemów z doprowadzeniem jej do ładu. Aby temu zapobiec, napisz na kosmetyku pisakiem datę otwarcia. W ten sposób łatwo obliczysz, do kiedy możesz go bezpiecznie używać.

Why SPF should be your BFF, czyli dlaczego warto zaprzyjaźnić się z kremami z filtrem

Czytając wcześniejsze rozdziały i poradę, by codziennie stosować krem z filtrem SPF, być może łapiesz się za głowę. Choć ten temat jest coraz bardziej powszechny i świadomość odnośnie do fotoochrony w ostatnich latach znacznie wzrosła, to nadal nie każdy zdaje sobie sprawę, jaką magię kryją w sobie kremy z filtrem. Zwykle są kojarzone z białą, lepką mazią, której lepiej nie dotykać, tymczasem te nowoczesne wyglądają zupełnie inaczej. Potrafią być lekkie, a nawet wodniste, co czyni je idealnym kremem na dzień i bazą pod makijaż.

Dziwi mnie, że nadal niewiele marek pozycjonuje swoje kremy z filtrem jako produkty przeciwzmarszczkowe. Czy wiesz, że ponad 80% objawów starzenia się skóry wynika z działania promieniowania UV?! Dociera ono do nas przez 365 dni w roku i przenika przez szyby, co sprawia, że nawet podczas jazdy samochodem czy w domu nasza skóra ulega procesom przyspieszonego starzenia. Deszcz, śnieg i chmury także nie zatrzymują promieniowania.

Promieniowanie UV składa się z trzech rodzajów.

UVA – główny winowajca procesów starzenia się skóry; cechuje się długą wiązką i dociera do skóry właściwej. Stanowi 95% całego promieniowania.

UVB – pobudza produkcję melaniny, a co za tym idzie, efekt opalenizny. Jest także prowodyrem oparzeń słonecznych i rumienia posłonecznego.

UVC – promieniowanie o najkrótszej długości, w większości pochłaniane przez atmosferę okołoziemską. Może być dla nas szkodliwe, kiedy emitowane jest w sposób sztuczny w celu dezynfekcji pomieszczeń i neutralizacji drobnoustrojów, dlatego też niewskazane jest przebywanie w pomieszczeniach podczas użytkowania lamp UVC o niebieskim świetle.

Co rozumiemy poprzez objawy fotostarzenia się skóry? Między innymi:

degradację kolagenu i elastyny, które stanowią podporę dla tkanek twarzy i odpowiadają za jej młody wygląd,

rozszerzanie się naczynek, pojawianie się teleangiektazji (pajączków naczyniowych) i trwałego rumienia, czyli zaczerwienienia twarzy, zwykle w jej centralnej części,

pojawianie się, utrwalanie i pogłębianie przebarwień poprzez zaburzanie pracy melanocytów – komórek produkujących barwnik skóry,

pogrubienie struktury skóry; cera staje się szara i szorstka w dotyku.

Każda skóra podlega starzeniu i nie ma możliwości, by całkowicie zatrzymać ten proces. Można go jednak spowolnić, zmniejszając ekspozycję na promieniowanie UV i stosując kremy z filtrem. Oprócz tego, że ograniczają uszkodzenia powstałe w skórze, działają na nie dodatkowo naprawczo, co udowodniono w badaniu naukowym z 2016 r., monitorującym skórę ochotników, którzy przez cały rok używali SPF 30. Odnotowano poprawę jakości skóry o blisko 50% względem stanu wyjściowego w kontekście tekstury i pigmentacji (przebarwień).

To jednak nie jedyne takie badanie. Do podobnych wniosków doszli naukowcy w 2020 r., także badający efekty codziennego stosowania przez rok kremu z filtrem SPF 30: uzyskali znaczną redukcję przebarwień oraz poprawę ogólnego kolorytu skóry oraz jej tekstury, co wpłynęło na zmniejszenie widoczności zmarszczek. Można więc powiedzieć, że kremy z filtrem działają nie tylko prewencyjnie, opóźniając procesy starzenia się skóry, lecz również naprawiają istniejące już uszkodzenia.

Wygoogluj następujące badania, aby zobaczyć zdjęcia skóry i efektów stosowania SPF:

Randhawa M, Wang S, Leyden JJ, Cula GO, Pagnoni A, Southall MD, Daily Use of a Facial Broad Spectrum Sunscreen Over One-Year Significantly Improves Clinical Evaluation of Photoaging, Dermatol Surg. 2016 Dec;42(12):1354-1361. doi: 10.1097/DSS.0000000000000879. PMID: 27749441.

Grimes P, Halder R, Verschoore M, Wangari-Talbot J, Pillai K, Foltis P, Bouez C, Galdi A, Abdelhalim D, Liao IC, Zheng Q, Long-Term Benefits of Daily Photo-Protection with a Broad-Spectrum Sunscreen in United States Hispanic Female Population, J Drugs Dermatol. 2020 Mar 1;19(3):236-242. PMID: 32550692.

Jakie faktory ochrony wybierać?

Powyżej przedstawione badania mówią o faktorze SPF 30 i jest to najniższa granica, jakiej powinniśmy się trzymać. Najpierw jednak rozszyfrujmy skrót SPF, aby było ci łatwiej zrozumieć, dlaczego warto wybierać jak najwyższe jego wartości.

SPF = Sun Protection Factor

Ten współczynnik informuje nas o ochronie przed promieniowaniem UV, określając ilość energii słonecznej potrzebnej do powstania oparzeń na skórze chronionej kremem z filtrem w stosunku do ilości energii słonecznej, która da ten sam efekt na skórze niechronionej.

Często w kontekście współczynnika SPF wspomina się o czasie, jaki możemy spędzić na słońcu, stawiając wnioski, że np. faktor SPF 50 pozwala nam przebywać na słońcu 50 razy dłużej, ale to nieprawda. Chodzi o intensywność ekspozycji na słońce, a nie jej czas. Czas może być różny, a ekspozycja pozostanie taka sama. Na przykład ilość energii słonecznej, jaka dotrze do skóry w ciągu godzinnego porannego spaceru o 8.00, kiedy nasłonecznienie nie jest jeszcze tak duże, może być równa zaledwie 15-minutowej ekspozycji w południe, kiedy leżymy na plaży, a słońce jest wysoko i świeci dużo mocniej, z większą energią niż o poranku. Intensywność ekspozycji zależy także w dużej mierze od położenia geograficznego. Inna będzie latem w Polsce, a inna (dużo wyższa) w tym samym czasie na równiku.

Intensywniejszą ekspozycję fundujemy skórze także wtedy, gdy nakładamy zbyt mało produktu. Może zdarzyło ci się zastosować krem z filtrem, a mimo to skóra uległa mocnym oparzeniom? Najczęstszym powodem jest zbyt oszczędna aplikacja produktu, która znacznie zmniejsza jakość ochrony. Dlatego też nie zaleca się stosować faktorów niższych niż SPF 30, aby możliwie jak najsilniej redukować ilość pochłanianej przez skórę energii. Ja dużo częściej wybieram SPF 50+. Naukowo udowodniono, że dzięki takiej fotoochronie do naszej skóry dociera dwa razy mniej energii zawartej w fotonach ze słońca niż po zastosowaniu SPF 30. Czy nie jest to przekonujące?

Produkty kosmetyczne mogą operować faktorami o maksymalnej wysokości SPF 50+, co oznacza, że ochrona jest na najwyższym poziomie. Być może zdarzyło ci się jednak zauważyć na rynku SPF 100! Takie oznaczenie mogą mieć jedynie wyroby medyczne i to wcale nie jest bez znaczenia – jak dowodzą badania, SPF 100 nieco lepiej chroni przed promieniowaniem UVB, dzięki czemu może sprawdzić się w przypadku skór szczególnie wrażliwych na słońce – czyli np. u dzieci czy u osób o najjaśniejszych fototypach skóry. Takie kosmetyki nie chronią jednak w 100% i tak jak każdy krem z filtrem wymagają reaplikacji.

Jeśli do tej pory SPF był pomijanym przez ciebie krokiem w pielęgnacji, to zdecydowanie dużą różnicę robi już samo nakładanie go rano. To bardzo dobra zmiana! Warto jednak pamiętać, że dla utrzymania wysokiej jakości ochrony filtry wymagają reaplikacji. Zużywają się z czasem noszenia ich na skórze, ścierają od ubrań, dotyku lub tarcia ręcznikiem, zmywają od potu czy wody, w której latem często pływamy. Powtarzanie aplikacji zmniejsza ilość energii słonecznej docierającej do skóry, redukuje szansę oparzeń i działa ogólnie na korzyść skóry.

Co z ochroną UVA?

SPF odnosi się do ochrony przed rumieniem i oparzeniami wywoływanymi UVB, jednak częściowo może także mówić o ochronie przeciw UVA. Jeśli na opakowaniu produktu widnieje znaczek UVA w kółeczku, oznacza to, że zapewnia on ochronę przeciw UVA równą co najmniej 1/3 wartości faktora SPF.

Czasami producenci oznaczają produkty, podając wartości PA lub UVA-PF/PPD. System PA mówi nam o wysokości ochrony przeciw UVA w sposób obrazkowy, za pomocą plusików. Ich maksymalna liczba to 4.

PA +

= słaba ochrona przed promieniowaniem UVA

PA ++

= umiarkowana ochrona przed promieniowaniem UVA

PA +++

= wysoka ochrona przed promieniowaniem UVA

PA ++++

= bardzo wysoka ochrona przed promieniowaniem UVA

UVA-PF to współczynnik ochrony przeciw UVA. Choć nazw UVA-PF i PPD używa się zamiennie na rynku kosmetycznym, nie do końca oznaczają to samo. PPD to tylko jedna z metod badania wysokości wskaźnika UVA-PF. Producenci używają tych nazw zamiennie prawdopodobnie dlatego, aby podkreślić, jaką metodą badają wskaźnik UVA-PF w swoich produktach, a być może również dlatego, że nazwa PPD jest silniej kojarzona z ochroną UVA w kremach z filtrem. UVA-PF może być także mylone z oznaczeniem UPF – ten pierwszy wariant odnosi się do ochrony kosmetycznej, a ten drugi do odzieży fotoochronnej.

Jakkolwiek by to jednak rozumieć, najważniejsza informacja jest taka: warto szukać kremów z…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej